Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği”, 4 Nisan 2026 tarihli ve 33214 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu yeni yönetmelik; toprak varlığının korunması, tarımsal amaçlı arazi kullanım planlarının (AKUP ve TAKUP) hazırlanma süreçleri, büyük ovaların belirlenmesi ve bu alanlardaki yapılaşma-kullanım kısıtlamalarına dair kapsamlı usul ve esasları düzenlemektedir. Aşağıda, yönetmeliğin öne çıkan bölümlerinin özetini ve detaylı inceleme bağlantılarını bulabilirsiniz.
1. Amaç, Kapsam ve Temel Tanımlar
Yönetmeliğin 1. ila 4. maddeleri, uygulamanın temelini oluşturmaktadır. Yönetmelik, toprak ve arazi varlığının belirlenmesini, büyük ovaların korunmasını ve fiziksel/mekânsal planlamalara temel teşkil edecek çevre öncelikli “Arazi Kullanım Planlarının (AKUP)” hazırlanmasını amaçlamaktadır. Ayrıca mutlak tarım arazisi, marjinal tarım arazisi, toprak etüdü ve alternatif alan gibi hayati kavramların hukuki tanımları güncellenmiştir.
2. Toprak ve Arazi Varlığının Belirlenmesi ile Etüt Çalışmaları
Yönetmeliğin 5. ve 6. maddeleri gereğince, tarım arazileri ile ilgili toprak etüt, haritalama ve sınıflama çalışmaları “toprak etüt mühendisleri” tarafından yapılacak ve Genel Müdürlükçe onaylanacaktır. Onaylanan haritalar ve etüt sonuçları, tarım arazileri değerlendirme veri tabanına işlenecektir. Hazırlanan bu raporlara itiraz ve değişiklik talepleri doğrudan Genel Müdürlük tarafından değerlendirilecektir.
Mekânsal planlamanın en önemli adımı olan Arazi Kullanım Planları (AKUP), yönetmeliğin 7, 8, 9 ve 10. maddelerinde detaylandırılmıştır. 1/25000 ve 1/5000 ölçekli olarak hazırlanan bu planlar, arazileri “Tarım Alanları”, “Kapsam Dışı Alanlar” ve “Tarım Dışı Alanlar” olarak üç ana gruba ayırmaktadır. Tarım dışı amaçlı kullanımlarda alternatif alanların nasıl seçileceği ve planda yer alan hükümlerin onay süreçleri Bakanlık koordinasyonuna bağlanmıştır.
4. Tarımsal Amaçlı Arazi Kullanım Plan ve Projeleri (TAKUP)
Yönetmeliğin 11. maddesinde, sadece tarım arazisi olarak belirlenen alanlarda toprağın korunması ve doğru işletilmesi için “Tarımsal Amaçlı Arazi Kullanım Plan ve Projeleri (TAKUP)” hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir. Bu projeler; toprak özellikleri, eğim, su kaynakları dikkate alınarak ziraat mühendisleri sorumluluğunda valiliklerce hazırlatılacak, Tarım Koruma Kurullarının uygun görüşü alındıktan sonra Valilik tarafından onaylanarak uygulanacaktır./p>
TAKUP Kapsamı ve Proje Şartları İçin Tıklayınız
5. Büyük Ovalar ve Erozyona Duyarlı Alanlar
Kanunun 12, 13 ve 14. maddeleri “Büyük Ova Koruma Alanları”na odaklanmaktadır. Tarımsal potansiyeli yüksek olan ovalar Cumhurbaşkanı Kararı ile koruma altına alınacak ve bu alanlarda kalan parsellerin tapu kütüğüne valilikler tarafından “büyük ova alanına girer” şerhi düşülecektir. Benzer şekilde, arazi bozulma riski taşıyan yerler de tespiti yapıldıktan sonra erozyona duyarlı alan ilan edilebilecektir.
Yönetmeliğin “Son Hükümler” bölümünde (Madde 15 ve 16), hazırlanan Arazi Kullanım Planlarına (AKUP) ve TAKUP projelerine uyulmasının yasal bir zorunluluk olduğu vurgulanmaktadır. Tarım arazilerinin planda belirtilen amaçlar dışında kullanılması veya planlara aykırı hareket edilmesi halinde, 5403 sayılı Kanunun 20. maddesi uyarınca doğrudan yaptırım işlemi uygulanacaktır.
Yasal Uyarı: Bu özet, 4 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik esas alınarak bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Resmi ve idari işlemlerinizde ilgili kurumların güncel tebliğ ve duyurularını teyit ediniz.
