Arazi Kullanım Planlaması Yönetmeliği: Amaç, Kapsam ve Temel Kavramlar
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği, toprak ve arazi varlığının bilimsel esaslarla belirlenmesi ve sürdürülebilir kullanım planlarının oluşturulması adına kritik düzenlemeler içeriyor.
Bu yazı dizimizin ilk bölümünde, yönetmeliğin Birinci Bölümünde (Madde 1-4) yer alan Başlangıç Hükümlerini inceleyeceğiz. Planlamalara temel teşkil eden bu maddeler; yönetmeliğin amacını, sınırlarını ve özellikle tarım arazilerinin hukuki tanımlarını netleştirmektedir.
1. Yönetmeliğin Amacı (Madde 1)
Yönetmeliğin temel hedefi; çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, toprakların niteliğine ve arazi yeteneklerine uygun kullanım planlarının hazırlanmasıdır.
2. Yönetmeliğin Kapsamı ve Dayanağı (Madde 2-3)
Yönetmelik, arazilerin değerlendirilmesi sürecinde kimlerin yetkili olduğu ve bu yetkilerin hangi kanunlara dayanılarak kullanılacağı çerçevesini belirler. Yönetmeliğin dayanağı doğrudan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu‘dur.
-
Bilimsel Sınıflandırma (Madde 2 Kapsamı) Toprakların ve arazi kullanımlarının bilimsel esaslara uygun olarak sınıflandırılması ve özelliklerinin saptanması.
-
Yetki ve Sorumluluklar (Madde 2 Kapsamı) Arazi kullanım taleplerinin belirlenerek uygun arazi kullanım biçimlerinin saptanması ve planlama sürecine dair görev, yetki ve sorumluluk kuralları.
-
Hukuki Dayanak (Madde 3) 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Kanunun 7, 10, 11, 14, 15, 20 ve 24 üncü maddeleri esas alınmıştır.
3. Temel Kavramlar ve Tanımlar Sözlüğü (Madde 4)
Yönetmeliğin 4. Maddesinde geçen ve mimari, kentsel dönüşüm, imar planlaması süreçlerinde Google aramalarında en çok ihtiyaç duyulan resmi kavramların birebir mevzuat tanımlarına aşağıdaki akordiyon menüden ulaşabilirsiniz.
Arazi kullanım planlarında tarım dışı amaçlı kullanımlar için ayrılan alanları ifade eder.
Arazi ve toprakların sahip oldukları morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik özelliklerine bağlı olarak arazi ve toprakların doğal ve/veya kültür bitkilerini yetiştirmedeki yeteneklerine göre sınıflandırılmasını ifade eder.
Her ölçekte planlamaya temel oluşturmak üzere, toprağın ve diğer çevresel kaynakların bozulmasını önlemek için ekolojik, toplumsal ve ekonomik şartlar gözetilerek sürdürülebilirlik ilkesine uygun, farklı arazi kullanım şekillerini oluşturmaya yönelik toprak potansiyelinin belirlenip, su miktar ve kalitesini de göz önüne alarak sistematik olarak değerlendirilmesini ve birbirleri ile olan ilişkilerini ortaya koyan 1/25000 ve/veya 1/5000 ölçekli arazi kullanım planlarını ifade eder.
Arazinin hâlihazır kuru tarım, sulu tarım, dikili tarım, mera, orman, yerleşim yeri ve diğer kullanım şekillerini ifade eder.
Arazi örtüsü: Arazinin biyolojik veya fiziksel öğelerle kaplanmış halini. Arazi sınıflaması: Arazilerin çeşitli amaçlarla kullanılmaya uygunluk derecelerini saptamak için yapılan sınıflamayı ifade eder.
Mutlak ve özel ürün arazileri dışında kalan ve üzerinde yöre ekolojisine uygun çok yıllık ağaç, ağaççık ve çalı formundaki bitkilerin tarımı yapılan, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri ifade eder.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazileri ifade eder.
Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu, yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topoğrafik sınırlamaları olmayan veya çok az olan, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri ifade eder.
Mutlak tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamaları nedeniyle yöreye adapte olmuş bitki türlerinin tamamının tarımının yapılamadığı, ancak özel bitkisel ürünlerin yetiştiriciliği ile su ürünleri yetiştiriciliğinin ve avcılığının yapılabildiği, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri ifade eder.
İklim ve diğer dış etkilerin olumsuzluklarının giderilmesi veya azaltılması için cam, naylon veya benzeri malzeme kullanılarak oluşturulan örtüler altında tarım yapılan arazileri ifade eder.
Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, kaynağından alınarak yeterli miktarda ve kontrollü bir şekilde karşılandığı arazileri ifade eder.
Toprak, topoğrafya ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri ifade eder.
Toprak ve diğer arazi özellikleri incelenerek, tarım arazilerinin ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri, Ek-1’de yer alan AKK sınıfına göre I., II., III. ve IV. sınıf arazileri, entansif ve korumalı tarım teknikleri ile özel ürünlerin üretiminin yapılmasına uygun özellikleri olan VI. ve VII. sınıf arazileri, fiziksel ve/veya kimyasal ıslaha gereksinimi olan tarımsal potansiyeli yüksek V. sınıf arazileri ifade eder.
Toprak etüdü: Toprakların çeşitli kullanımlar karşısındaki davranışlarını, potansiyel kullanımı ve sınırlandırmalarını belirlemek ve sınıflandırmak amacıyla; ulusal ve uluslararası sınıflandırma sistemleri dikkate alınarak morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik özelliklerinin tespiti, haritalanması ve raporlanması için yapılan çalışmalar bütünüdür. Toprak etüt raporu: Arazide sınıflama, derecelendirme veya planlama gibi her türlü arazi ve toprak değerlendirmesi için yapılan arazi ve toprak etütleri sonrası hazırlanan rapor, harita, profil tanımlama kartları, analiz tabloları gibi belgeleri de içeren rapordur.
Kanunun 7 nci maddesi kapsamında toprak etüt ve haritalama konusunda eğitim almış ve daha önce toprak seri veya toprak endeks sınıflama çalışmalarına katılmış, ziraat fakültelerinin toprak bölümünden ve/veya toprak bilimi ve bitki besleme bölümünden lisans eğitimi alarak mezun olan ziraat mühendisi veya Toprak Anabilim dalında toprak etüt ve haritalama alanında yüksek lisans ve/veya doktora eğitimini tamamlamış ziraat mühendisini ifade eder.
