Tarım Arazilerinin Amaç Dışı Kullanımı ve TAD Portal Başvuru Süreçleri
Tarım arazilerinin korunması esastır; ancak zorunlu durumlarda imar planları, madencilik faaliyetleri veya enerji yatırımları için bu arazilerin “amaç dışı kullanımı” söz konusu olabilmektedir. Yeni Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği ile bu izin süreçleri dijitalleştirilmiş ve kurallar çok daha katı hale getirilmiştir.
Aşağıda, amaç dışı kullanım izinlerinin nasıl alınacağına, alternatif alan mecburiyetine ve TAD Portal işleyişine dair ilgili yönetmelik maddelerinin hukuki açıklamalarını ve eksiksiz metinlerini inceleyebilirsiniz.
1. TAD Portal ve Başvuru Süreçleri (Madde 5)
İzin süreçlerindeki en büyük yenilik bürokrasinin dijitalleşmesidir. Artık işlemler TAD Portal (Tarım Arazileri Değerlendirme ve Bilgilendirme Sistemi) üzerinden yürütülecektir.
-
Başvurular Nereye Yapılır? Gerçek ve tüzel kişiler, arazinin konumuna göre başvurularını belediyelere veya il özel idarelerine yapar. Bu kurumlar, başvuruyu TAD Portal üzerinden Tarım İl Müdürlüğüne intikal ettirir. Yetkilendirilmiş plan müellifleri de sisteme doğrudan başvuru yapabilir.
-
Doğrudan Başvuru İstisnaları Petrol/doğalgaz arama, madencilik, yenilenebilir enerji ve elektrik iletim hatları gibi yatırımlar için belediye/özel idare atlanarak TAD Portal üzerinden doğrudan İl Müdürlüğüne başvuru yapılır.
MADDE 5- (1) Nazım imar, uygulama imar, ilave imar ve revizyon imar planları ile köy yerleşik alanı ve civarı, kırsal yerleşik alan ve kırsal yerleşme alanı gibi birden çok kişiyi ilgilendiren ve birden çok fonksiyonu içeren planlara yönelik çalışmalara başlanmadan önce, planlamayı yapacak kamu kurum/kuruluşları ve/veya plan yapma yetkisine sahip kamu kurum/kuruluşlarınca yetkilendirilen plan müellifleri tarafından, TAD Portal kullanılarak il müdürlüklerine başvurulur.
(2) Gerçek veya tüzel kişiler tarafından, tarım arazilerinin tarımsal veya tarım dışı amaçlı kullanım talepleri için, arazinin belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde olması durumunda belediyelere, belediye ve mücavir alan sınırları dışında olması durumunda ise il özel idarelerine veya diğer plan yapma yetkisine sahip kuruluşlara başvurulur. Bu başvurular ilgili kuruluşlar tarafından TAD Portal kullanılarak il müdürlüğüne intikal ettirilir.
(3) İl özel idaresi ile belediye başkanlıkları yetki alanındakiler hariç olmak üzere, petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri, madencilik faaliyetleri, yenilenebilir enerji yatırımları, elektrik iletim hatları ve plan zorunluluğu olmayan yatırımlar için gerçek veya tüzel kişiler tarafından yapılacak amaç dışı kullanım talepleri, TAD Portal üzerinden il müdürlüğüne intikal ettirilir. İrtifak alanlarının TAD Portala girişi zorunlu değildir.
(4) Tarımsal veya tarım dışı amaçlı yapı başvuruları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilen plan müellifi gerçek ve tüzel kişiler tarafından il müdürlüğüne yapılabilir.
(5) Başvuruyu yapan gerçek ve tüzel kişilerin yetki belgelerini başvuru dosyaları ile birlikte sunması zorunludur.
(6) Tarım arazilerinin amaç dışı kullanım taleplerinde, sulama ve/veya toplulaştırma projeleri ile içme-kullanma suyu havzası yönünden sakınca bulunup bulunmadığı konusunda DSİ, il özel idaresi, belediye başkanlıkları görüşü, başvurunun yapıldığı idare veya başvuruyu yapan gerçek/tüzel kişiler tarafından il müdürlüğüne iletilir.
2. Kamu Yararı Kararı (Madde 8)
Tarım arazilerinin feda edilebilmesi için en önemli hukuki kalkan “Kamu Yararı Kararı”dır. EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) veya TEDAŞ’ın enerji yatırımları için aldığı kamulaştırma kararları doğrudan “kamu yararı” sayılır. Diğer projelerde ise Toprak Koruma Kurulunun olumlu görüşü ve İl Müdürlüğünün hazırlayacağı teknik rapor doğrultusunda bu kararı bizzat Tarım ve Orman Bakanlığı alır.
MADDE 8- (1) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu veya Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi tarafından elektrik piyasasında üretim ve dağıtım faaliyetleri yatırımları için kamulaştırma işlemleri yapılmak üzere 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 19 uncu maddesi kapsamında alınan kamu yararı kararı yerine geçen kararları, Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında değerlendirilir.
(2) Bakanlık görev alanına giren tarım dışı amaçlı kullanım taleplerinde kamu yararı kararı alınabilmesi için; il müdürlüğünün ilgili şube müdürlüğü tarafından Ek-5’te yer alan formata uygun olarak, kamu yararı kararı teknik raporu hazırlanır.
(3) Bakanlığın görev alanına giren, tarım dışı amaçlı kullanım taleplerinde; etüt raporu, Kurulun uygun görüşü ve il müdürlüğü tarafından hazırlanacak kamu yararı kararı teknik raporu ile birlikte talep dosyası Bakanlığa gönderilir ve yapılan değerlendirme sonucu uygun görülmesi halinde kamu yararı kararı Bakanlıkça alınabilir.
3. Alternatif Alan Zorunluluğu (Madde 9)
İdari süreçlerdeki en büyük ret sebebi “Alternatif Alan” kuralıdır. Bir yatırım için kaliteli tarım arazisi talep edildiğinde, devlet öncelikle “Bu işi daha verimsiz bir alanda veya mevcut imar planlı alanlarda yapamaz mısın?” sorusunu sorar. Madencilik, jeotermal enerji ve elektrik iletim hatları “doğası gereği bulunduğu yerde yapılmak zorunda” oldukları için bu kuraldan muaftır.
MADDE 9- (1) Tarım arazileri, Kanunda belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, arazi kullanım plânlarında belirtilen amaçları dışında kullanılamaz. Arazi kullanım planlaması yapılan alanlarda amaç dışı kullanımlara ayrılan yerler bulunması halinde, bu alanlar alternatif alan olarak değerlendirilir…
(2) Arazi etüt raporunda tespit edilen alternatif alanların, talep edilen amaç doğrultusunda kullanılıp kullanılamayacağına… Kurul tarafından değerlendirilerek karar verilir.
(3) Tarım dışı amaçlı arazi kullanım taleplerinde, alternatif alan kapsamında talebin, planlı alanlardan ve/veya köy yerleşik alanlarından karşılanıp karşılanamayacağı ve tarımsal potansiyeli daha düşük alanlardan karşılanıp karşılanamayacağı hususlarının araştırılması zorunludur…
(4) Doğada bulunduğu yerlerin sınırlı olmasından dolayı alternatif alanının bulunmaması nedeniyle, 3213 sayılı Maden Kanununun 2 nci maddesinde sayılan I inci grup madenler haricindeki madenler, jeotermal kaynaklar… petrollerin arama ve çıkarılması faaliyetleri için alternatif alan ve tarımsal arazi kullanım bütünlüğü bulunmadığı kabul edilir.
(5) …yenilenebilir enerji santralleri ve bunlara ait depolama tesisleri, yol, trafo, kök, şalt merkezi, iletim hattı tesisleri ile faaliyetin yerinde yapılma zorunluluğu bulunması nedeniyle enerji nakil hatları… için alternatif alan ve tarımsal arazi kullanım bütünlüğü bulunmadığı kabul edilir.
(6) Büyük ova koruma alanlarında yapılan tarım dışı amaçla kullanım başvurularında büyük ova koruma alanı dışında kalan alanlar alternatif alan sayılır…
(7) Tarımsal amaçlı yapılarda, talebin öncelikle ova sınırları dışındaki yatırımcıya ait arazilerden ve aynı ilçe sınırları içerinde kalan tarıma dayalı ihtisas organize sanayi bölgelerinden karşılanması esastır…
(8) Teknik gerekçelerle alternatif alan bulunmadığının belirtilmesi halinde bu teknik gerekçelerin açıklanması zorunludur.
4. Amaç Dışı Kullanım İzinleri ve İstisnalar (Madde 14)
Büyük Ova koruma sınırları dışında kalan; mutlak, özel ürün, dikili ve sulu tarım arazilerinin tarım dışı kullanımı ancak “Alternatif alan bulunmaması + Kurulun uygun görüşü + Bakanlığın İzni” şartlarının birlikte sağlanmasıyla mümkündür. Savunma sanayii, afet yerleşimleri, maden ve enerji gibi stratejik projeler bu istisnaların başını çeker.
Önemli Detay: Araziniz “Kuru Marjinal Tarım Arazisi” sınıfındaysa idari süreç çok daha hızlıdır. Gerçek ve tüzel kişilerin münferit taleplerinde, çevrenin tarımsal bütünlüğü bozulmuyorsa Kurul görüşü (Toprak Koruma Kurulu) alınmasına dahi gerek kalmadan, sadece Valilik izniyle onay alınabilir.
MADDE 14- (1) Büyük ova koruma alanı dışındaki tarım dışı amaçlı kullanım taleplerinde; mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri, sulu tarım arazileri alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar, b) Doğal afet sonrası yerleşim, c) Petrol ve doğal gaz, ç) Madencilik, d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış yatırımlar, e) Yol, altyapı, f) Yenilenebilir enerji (EPDK), g) Jeotermal seralar için hazırlanacak toprak koruma projesine uyulması kaydıyla Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
(2) Tarımsal amaçlı yapılarla ilgili başvurular… toprak koruma projesine uyulması şartı ile arazi niteliklerine ve sınıfına bakılmaksızın ve alternatif alan ve tarımsal kullanım bütünlüğü aranmaksızın projede öngörülen miktarda alana valilikçe izin verilebilir.
(3) Arazi sınıfı kuru marjinal olan tarım arazisi için; kamu kurumları tarafından yapılan… plan talepleri… Kurul görüşünün uygun olması halinde, kamu yararı kararı alınmaksızın değerlendirilmek üzere Bakanlığa iletilir. Gerçek veya tüzel kişilerin münferit taleplerinde ise, çevre arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünün bozulmaması ve hazırlanacak toprak koruma projesine uyulması şartıyla toprak koruma kurulunda görüşülmeksizin valilikler tarafından tarım dışı amaçla kullanım izni verilebilir.
(4) İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz.
(5) Jeotermal ve doğal mineralli su kuyuları ile içme veya sulama suyu arama faaliyetleri için; Kurulun uygun görmesi, toprak koruma projesine uyulması kaydıyla valilik tarafından bir yıla kadar geçici süre ile izin verilebilir…
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Madde 5’e göre başvurular, yeni dijital sistem olan TAD Portal üzerinden yürütülür. Arazinin konumuna göre belediyelere veya il özel idarelerine yapılan başvurular bu idarelerce TAD Portal üzerinden il müdürlüğüne iletilir. Enerji ve maden yatırımları için direkt il müdürlüğüne başvuru yapılabilir.
Madde 9 uyarınca, tarım dışı bir faaliyet (imar, sanayi vb.) yapılacaksa, bu faaliyetin öncelikle mevcut planlı alanlarda veya tarımsal potansiyeli daha düşük arazilerde yapılıp yapılamayacağı araştırılmak ve teknik olarak kanıtlanmak zorundadır.
Evet. Madde 14/3’e göre; gerçek veya tüzel kişilerin münferit taleplerinde arazinin sınıfı “kuru marjinal tarım arazisi” ise, çevre tarımsal bütünlüğü bozulmadığı takdirde Toprak Koruma Kurulu onayı/görüşü dahi aranmadan doğrudan Valilik tarafından izin verilebilir.
