Yeni Deprem Uygulama Tebliği: Perde, Kolon ve Denklem Şartlarında Neler Değişti?
İçişleri Bakanlığı (AFAD) tarafından yayımlanan ve 1 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe girecek olan yeni “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) Uygulama Esaslarına İlişkin Tebliğ”, 17 Temmuz 2019 tarihli mülga (eski) tebliği tamamen ortadan kaldırıyor. Yeni kurallar, proje müellifleri ve yapı denetim firmaları için tasarımda kesin sınırlar çiziyor.
- Enkesit Oranı Sınırı (İnce Kolon Yasağı): Tüm betonarme kolonlarda, uzun kenarın kısa kenara oranı 1.5’ten büyük olamaz (Örn: 30×60 veya 25×100 gibi kolonlar yapılamaz).
- Üst Kat Büyüyemez: Herhangi bir kattaki perde veya kolon enkesit alanı, bir üst kattaki alandan kesinlikle küçük olamaz.
- Eksenel Yük Kapasitesi: Ndm yükü altında perdeler için 0.25fck, kolonlar için 0.35fck basınç gerilmesi sınırı zorunludur.
- Etriye ve Çiroz Şartı: Kolon sarılma ve perde uç bölgelerinde en dışta en az iki adet kapalı etriye ve her doğrultuda en fazla bir çiroz kullanılmalıdır.
- Denklem 1 ve 2 Şartı: BYS ≤ 6 VE N > 1 olan binalarda sadece çerçeve sistemi yasaktır; minimum perde oranı denklemleri sağlanmalıdır.
Tebliğ Madde 6: Perde Duvar ve Taşıyıcı Alan Denklemleri
Tebliğin 6. Maddesi, belirli bir yüksekliği aşan (BYS ≤ 6) ve tek katlı olmayan (N > 1) yerinde dökme veya ön üretimli betonarme binalarda, taşıyıcı sistemin sadece kolon-kiriş çerçevelerinden oluşmasını güvenli bulmaz. Her iki doğrultuda da perde duvar zorunluluğu getirir.
A) Denklem 1: Minimum Perde Alanı Şartı
Herhangi bir j’inci kattaki perde enkesit toplam alanları (ΣAwi), aşağıdaki denklemi her iki doğrultuda ayrı ayrı sağlamak zorundadır:
B) Denklem 2: Toplam Taşıyıcı Ayak İzi (Kolon + Perde)
Sadece perde yerleştirmek yetmez; kattaki toplam taşıyıcı sistemin plan alanına oranı, düşey yük altında ezilmeyi engellemek için Denklem 2’ye uymak zorundadır. (Eğer bina BYS > 6 veya N=1 ise her katında sadece bu Denklem 2 şartı aranır).
Statik analize girmeden önce projenizdeki Denklem 1 ve Denklem 2 minimum değerlerini saniyeler içinde hesaplayın.
Tasarımda “Kesin Yasaklar” ve Yeni Kurallar
Enkesit Oranı Sınırı (İnce/Uzun Kolon Yasağı)
Madde 6(1)-c-1 bendi gereğince; tüm kolonlarda uzun kenarın kısa kenara oranı 1.5’ten büyük olamaz. Bu durum, mimarların genellikle duvar içine saklamak istediği 30×60 veya 25×100 gibi ebatları tamamen yasaklamaktadır. Kolonlar artık kareye çok daha yakın formlarda tasarlanmak zorundadır.
Çerçeve Sürekliliği (%50 Kuralı) ve Eksen Kaçıklığı
Planda her iki doğrultuda, kolon/perde ve kirişlerden oluşan toplam aks sayısının en az %50’sinde sürekli çerçeve oluşturulması zorunludur. Ayrıca kolon veya perde merkezinden, kiriş merkezine olan yatay dış merkezlik (kaçıklık) mesafesi, birleşen kirişin genişliğinin 1/3’ünden fazla olamaz.
Göreli Kat Ötelemesi (Drift) Esnekliği
Etkin kat öteleme oranı limiti TBDY 2018’e göre genel olarak 0.01’dir. Ancak, Vt / (ΣAwi fctd) ≤ 0.5 Denklem 3 şartını sağlayan ve bölme duvar hasarını engelleyen yeterli derz/bağlantıya sahip perdeli sistemlerde bu limit 0.015’e kadar esnetilebilir.
Burulma Düzensizliği Sınırı: DD-2 depremi altında etkin göreli kat öteleme oranının en büyük değeri 0.005’ten büyük olan binalarda, burulma düzensizliği katsayısı (ηbi) 1.6’dan büyük olamaz.
