İMARX AI TEKNİK KANAL

Çekme Mesafesi Nedir?

İmar Mevzuatında Yapı Yaklaşma Sınırları ve Bahçe Mesafeleri

Güncel Mevzuat Kaynak: İmar Yönetmeliği

Çekme mesafesi; bir yapının parsel sınırlarına, yollara veya komşu parsellere olan asgari uzaklığını ifade eden temel imar terimidir. Yapının parsel üzerindeki konumunu belirleyen bu mesafeler, imar planları ve ilgili imar yönetmelikleri doğrultusunda yapılaşma koşullarının ayrılmaz bir parçasıdır.

1. TAKS ve Çekme Mesafesi İlişkisi

Ayrık veya blok nizamlı alanlarda, imar planında net bir TAKS (Taban Alanı Katsayısı) belirtilmemişse, kural olarak taban alanı parselin %40’ını geçemez. Ancak burada çok kritik bir esneklik vardır: Eğer parsele ait çekme mesafeleri ve KAKS (Emsal) verilmiş fakat TAKS belirtilmemişse; bina oturumu doğrudan çekme mesafelerine göre belirlenebilir.

Bu durumda taban alanı, parselin %60’ına kadar genişletilebilir. Ayrıca, uygulama planındaki ölçekli, şematik olmayan blok yerleşim çizimleri de çekme mesafesi ve taban alanı için doğrudan referans kabul edilir.

2. Çok Yüksek Yapılarda Kademeli Çekme Mesafeleri

Mevzuat, yüksek yapılarda (örneğin gökdelen veya kule tipi binalarda) çevresel etkiyi azaltmak için özel çekme mesafeleri tanımlar. Çok yüksek bir yapı, az katlı (en fazla 5 katlı ve en düşük kot esas alınarak belirlenen) bir “ana kitle” üzerinde yükseliyorsa; bu alt ana kitlenin parsel sınırına mesafesi 10.00 metreye kadar düşürülebilir.

“Ana kitle yüksekliği dâhil yapı yüksekliğinin 60.50 metre olması durumunda yükselen blok ile parsel sınırı arasındaki mesafe en az 15.00 metre olup 60.50 metre yükseklikten sonra artan her kat için bu mesafeye 0.50 metre ilave edilir.”

Mimarlar bu artan çekme mesafesini binanın dış cephesinde “kademelenme” (teraslama veya daralma) yapmak suretiyle etüt ederek çözebilirler.

3. Aynı Parselde Birden Fazla Yüksek Bina Olması Durumu

Eğer aynı parsel içerisine yüksekliği 60.50 metre olan birden fazla bina inşa edilecekse, binaların birbirine olan mesafesi en az 20.00 metre olmak zorundadır. Yapı yüksekliği 60.50 metreyi aştığında, ilave edilen her 3.00 metrelik yükseklik için binalar arası mesafeye 0.50 metre daha eklenmelidir.

4. Müştemilatların (Eklentilerin) Durumu

Ana binanın dışında bahçeye yapılması zorunlu olan müştemilatlar, bağımsız hareket edemezler. İlgili yönetmelik fıkrası uyarınca, bu yapılar mimari projede ve vaziyet planında net olarak gösterilmek zorundadır. Tıpkı ana yapı gibi, yönetmelik veya planda belirtilen çekme mesafesi kurallarına uymakla yükümlüdürler.

5. Açık ve Kapalı Çıkmalarda Yaklaşma Mesafeleri

Binalarda taban alanı dışında, kendi parsel hudutları dışına taşmamak şartıyla her cephede açık veya kapalı çıkmalar (balkon, cumba vb.) yapılabilir. Çıkmaların yapı yaklaşma sınırına olan tecavüzleri (taşmaları) mevzuatla kesin sınırlarla belirlenmiştir.

Yol ve Komşu Cephelerdeki Çıkma Sınırları

Yol Cephesi: Açık ve kapalı çıkmalar, yapı yaklaşma sınırından (çekme mesafesinden) itibaren en fazla 1.50 metre taşacak şekilde yapılabilir.

Yan ve Arka Cephe: Yine en fazla 1.50 metre taşma yapılabilir. Ancak burada çok kritik bir şart vardır: Çıkma ucunun komşu parsel sınırına olan mesafesi 3.00 metreden az olamaz.

Bitişik Nizam Durumu: Bitişik nizam yapılaşmada açık çıkmalar, bitişik olduğu komşu parsel sınırına 2.00 metreden fazla yaklaşamaz.

Zeminden Yükseklik (Düşey Mesafe) Kuralları

Açık ve kapalı çıkmaların alt kısmı ile tabii veya tesviye edilmiş zemin arasındaki düşey mesafe en az 2.40 metre olmak zorundadır. Ön bahçe mesafesinin 3 metre veya daha az olduğu durumlarda, ön bahçeye bakan çıkmaların yol kotuyla arasındaki mesafe hiçbir noktada 2.40 metrenin altına düşemez.

💡 İmarX Uzman Çıkarımı: Mevzuat (fıkra 1/a-3 ve b-3) mimarlara tasarım esnekliği sunar: Eğer binanın taban oturumu, yasal çekme mesafesinden daha da içeriye çekilirse; yapacağınız çıkmanın derinliği artırılabilir. Ancak bu derinlik artırılsa dahi, parsel sınırına olan asgari 3.00 metre kuralı (yan/arka bahçede) hiçbir şekilde ihlal edilemez.

imarX Hızlı Analiz

Arsanızın TAKS, KAKS, Otopark ve Sığınak ihtiyaçlarını çekme mesafesi kurallarına uygun olarak hesaplayın.

#Emsal #Otopark #Sığınak #ÇıkmaSınırları

HESAPLAMAYI BAŞLAT

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. İmar planında TAKS belirtilmeyen ayrık nizam parsellerde çekme mesafelerine göre taban alanı en fazla ne kadar olabilir?

Çekme mesafeleri ve KAKS (emsal) verilip TAKS verilmeyen durumlarda, oturum alanı çekme mesafelerine göre belirlenir ve TAKS en fazla %60 oranına kadar çıkabilir. Normal şartlarda bu sınır %40’tır.

2. Çok yüksek yapıların az katlı bir alt kitle üzerinde yükseldiği tasarımlarda parsel sınırına ne kadar yaklaşılabilir?

Bahsedilen az katlı ana kitlenin parsel sınırına en yakın noktası arasındaki çekme mesafesi 10.00 metreye kadar düşürülebilir.

3. Yüksekliği 60.50 metre olan binalarda yükselen ana bloğun parsel sınırından çekme mesafesi ne kadar olmalıdır?

Ana kitle dâhil yapı yüksekliği 60.50 metre olan binalarda, yükselen blok ile parsel sınırı arasındaki asgari çekme mesafesi 15.00 metredir. Her ilave kat için bu mesafeye 0.50 metre daha eklenir.

4. Aynı parselde yüksekliği 60.50 metre olan iki veya daha fazla bina varsa binalar arası mesafe ne olmalıdır?

Bir parselde birden fazla 60.50 metre yüksekliğinde bina yapılması halinde bu binalar arasındaki asgari mesafe 20.00 metredir. Yükseklik 60.50’yi aşarsa ilave edilen her 3.00 metre için bu mesafe 0.50 metre artar.

5. Binalardaki kapalı çıkmalar (cumbalar) yan komşu parsel sınırına en fazla ne kadar yaklaşabilir?

Arka ve yan bahçe mesafelerinde çekme sınırından 1.50 metre taşılabilir ancak parsel sınırına 3.00 metreden fazla yaklaşılamaz.

6. Açık çıkmalar (balkonlar) bitişik nizamda komşu parsele ne kadar yaklaşabilir?

Mevzuata göre, bitişik nizamda açık çıkmalar bitişik olduğu komşu sınırına 2.00 metreden fazla yaklaşamaz.

7. Çıkmaların zemin ile arasındaki mesafe (yükseklik) en az kaç metre olmalıdır?

Açık ve kapalı çıkmaların altı ile tabii veya tesviye edilmiş zemin arasındaki en yakın düşey mesafe en az 2.40 metre olmak zorundadır.

8. Motif çıkmalar ve giriş merdivenleri çıkma hesabına dâhil edilir mi?

0.20 metreyi geçmeyen, kullanım alanına dâhil edilmeyen motif çıkmalar ile üstü açık teras ve giriş merdivenleri çıkma olarak değerlendirilmez.

9. Bina cephelerine yapılacak güneş kırıcılar çıkma yaklaşma mesafelerini ihlal eder mi?

Cephe estetiği için 0.50 metreye kadar yapılan, hafif malzemeli ve kapalı mekân oluşturmayan güneş kırıcıların parsel sınırına taşmamak kaydıyla yapılmasına izin verilir.

10. Bahçeye yapılacak müştemilatlar (eklentiler) çekme mesafesi kurallarından muaf mıdır?

Kesinlikle hayır. Müştemilatlar vaziyet planında gösterilmeli ve yönetmelikte veya planda belirtilen çekme mesafesi kurallarına harfiyen uymalıdır.